Międzybrodzie Bialskie

75 lat zapory i Jeziora Międzybrodzkiego[1]

 

Wielkie były nadzieje na rozwój turystki. Jeszcze przed I wojną światową myślano o poprowadzeniu linii kolejowej doliną Soły z Żywca do Oświęcimia, były pomysły pociągnięcia linii tramwajowej z Bielska tunelem pod Przegibkiem do Międzybrodzia, jednak ekonomia nie pozwoliła na realizację tych śmiałych planów. Faktem jest, że już w czasie budowy zapora i jej okolice stały się obiektem „pielgrzymek” ciekawskich ludzi. W pogodne dni od strony stacji kolejowej w Kętach i od Żywca ściągały całe rodziny, wycieczki zakładowe (tak, już wtedy takie były!), wojskowe, studenckie, ekipy cyklistów i automobilistów, aby podziwiać nagłaśnianą przez państwową propagandę jedną ze sztandarowych inwestycji odrodzonej Ojczyzny.

Rzeczywiście, chwalono się budową zapory i na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 r., i w licznych wydawnictwach, podsumowujących dorobek młodego państwa. Wprawdzie wkrótce naszą zaporę „przebiła” budowa znacznie większej zapory w Rożnowie, jednak „przegroda na Sole” pozostała jednym z symboli – obok Centralnego Ośrodka Przemysłowego i portu w Gdyni – polskiej myśli technicznej i wysiłku polskich robotników. Budowa trafiła nawet na karty literatury pięknej – w 1939 r. we Lwowie wydano powieść Jalu Kurka „Zamurowana rzeka”, opisującą - oczyma młodych chłopców z Jeleśni – pracę przy wznoszeniu zapory i towarzyszących jej budowli w końcowym etapie inwestycji (1935-1936 r.). Wielokrotnie o budowie i poświęceniu zapory donosiła prasa krakowska i ogólnopolska.

Wbrew nadziejom niektórych – wczasy i turystyka nie stały się szybko istotnym źródłem zasobności mieszkańców okolic jeziora Międzybrodzkiego. Jednak już w latach 30-tych w Międzybrodziu coraz częściej pojawiali się letnicy z pobliskiego Śląska, na obozach spędzali tu czas kadeci ze Lwowa i harcerze. W 1933 r. inż. Zawadzki ze Śląska wybudował przy nowej drodze schronisko, a w kilka lat później w nowej restauracji Franciszka Kani koło zapory bialski Oddział Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego uruchomił stację turystyczną. W 1937 r. krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci zaczęło organizować we wsi kolonie letnie dla krakowskiej dziatwy. Do Porąbki zaczęły docierać omnibusy regularnej linii z Bielska. Tu również zaczęło działać schronisko młodzieżowe i pensjonat Marii Knapowej. Od czasu uroczystego poświęcenia zapory Liga Morska i Kolonialna organizowała Święto Morza. To były początki letniskowej kariery Międzybrodzia i okolic, związane z zaporowym jeziorem i pięknym śródgórskim położeniem.

Grzegorz Maślanko

Wybrane źródła i bibliografia:

  1. Adam Bielański „Z historii powstania zbiornika na Sole w Porąbce” [w:] „Gospodarka Wodna” 1936 nr 6, s. 218-224.
  2. Dokumenty dot. budowy zapory w zespole akt Dyrekcji Dóbr Żywieckich w Archiwum Państwowym w Katowicach Oddział w Żywcu, sygn. DDŻ-752.
  3. Krzysztof Fiedler „Zbiornik w Porąbce – rys historyczny” [w:] „Gospodarka Wodna” 1987 nr 8, s. 172-175.
  4. Andrzej Kędzior „Roboty wodne i melioracyjne w Południowej Małopolsce” cz. I, Lwów 1928.
  5. „Liber Memmorabilium penes Ecclesiam Localem Międzybrodzie ad Lipnik” – rękopiśmienna kronika parafii p.w. św. Marii Magdaleny w Międzybrodziu Bialskim.
  6. Korneliusz Lewicki „Laboratorium betonowe w Porąbce” [w:] „Gospodarka Wodna” 1936 nr 6, s. 243-248.
  7. Karol Pomianowski „Gospodarka wodna na terenie Zagłębia przemysłowego na Śląsku” [w:] „Gospodarka Wodna” 1946 nr 2, s. 82-86.
  8. Karol Pomianowski „Przyczynek do historii powstania zbiorników karpackich w Polsce” [w:] „Gospodarka Wodna” 1936 nr 1, s. 7-11.
  9. Lucyna Radomska-Świdzińska „Tama na Sole w Porąbce” [w:] „Ziemia” 1935 nr 4, s. 71-78.
  10. Edward Romański „Porąbka skończona” [w:] „Gospodarka Wodna” 1936 nr 6, s. 215-218.
  11. Jerzy Skrzyński „Budowa przegrody na Sole w Porąbce” [w:] „Gospodarka Wodna” 1936 nr 6, s. 226-237.
  12. Kazimierz Sosnowski „Sztuczne jezioro w Beskidzie” [w:] „Ilustrowany Kurier Codzienny” nr 224 z 16.08.1925 r., s. 16-17.
  13. Juliusz Witkiewicz „Z doświadczeń przy wywłaszczaniu terenów dla zbiornika w Porąbce” [w:] „Gospodarka Wodna” 1936 nr 6, s. 271-272.



[1] Zapora jest powszechnie nazywana „zaporą w Porąbce”, jednak od momentu powstania do dziś zapora znajduje się w granicach Międzybrodzia Bialskiego. Nadanie jej nazwy „zapora w Porąbce” związana jest zapewne z pierwotną lokalizacją budowli, zaproponowaną przez prof. inż. Pomianowskiego – ok. 300 m w dół rzeki, już na obszarze wsi Porąbka. W Porąbce mieściło się też kierownictwo budowy.

[2] Wcześniej wzniesiono dwie mniejsze zapory ziemne na Wdzie (Czarnej Wodzie) w Gródku i Żurze oraz murowaną zaporę na potoku Wapienica w Wapienicy k. Bielska.

[3] Wezbrania Soły i innych górskich dopływów Wisły powodowały jej wylewy w okolicach Krakowa od niepamiętnych czasów. Za największą w XIX wieku uznano powódź w 1813 r., a w latach poprzedzających podjęcie decyzji o budowie zbiorników przeciwpowodziowych – w latach 1884, 1885, 1894, 1903 i 1906.

[4] Karol Pomianowski „Siły wodne Galicji. Cz. III: Soła”, Lwów 1907.

[5] Dziennik praw Państwa Polskiego z 1919 r. nr 59, poz. 356.

[6] Na sezon 1931/1932 zapreliminowano 500 tys. zł, co przy założeniu równomierności nakładów i wydatkowaniu od początku budowy 7,5 mln zł odsuwało zakończenie szacowanych na łączną kwotę 20 mln zł robót na bardzo odległe lata. Jeszcze mniej środków przewidziano na kolejne sezony prac: 1932/33 – 15,5 tys. zł, 1933/34 – 356 tys. zł, 1934/35 – 286 tys. zł.

[7] Po II wojnie światowej inż. Skrzyński był generalnym projektantem kaskady Soły i Jeziora Żywieckiego.

[8] Gromada Międzybrodzie Bialskie powstała w 1924 r. z połączenia Międzybrodzia Lipnickiego i Międzybrodzia Kobiernickiego w związku z budową zapory i planowanym powstaniem jeziora Międzybrodzkiego. Nowe określenie, dodane do nazwy Międzybrodzie, było wynikiem przynależności tej gromady do powiatu Biała Krakowska – w odróżnieniu od Międzybrodzia Żywieckiego, przynależnego do powiatu Żywiec.

[9] Piotr Stachura w swej książce „Międzybrodzie Bialskie. Dzieje i obyczaje”, wydanej w 1998 r. przez Wydawnictwo Księży Sercanów w Krakowie, pisze o tym tak (str. 33): „Bezrobotni międzybrodzianie zbuntowali się pewnego dnia, zabrali junakom narzędzia, nie pozwalając im pracować. Gdy ostrzeżenie władz stało się nieskuteczne, z Białej przyjechał starosta, zabierając ze sobą pełny autobus policji. Ci usiłowali rozpędzić protestujących, lecz nasi obrzucili starostę i policjantów kamieniami i obelżywymi wyzwiskami. Uciekając przed policją, skryli się w lesie na Waleczkowie. Po tym zajściu były dochodzenia i aresztowania.”

[10] 19.01.1935 r. został przysypany ziemią w wykopie Rudolf Zontek; 08.11.1935 r. również w wykopie poniósł śmierć Karol Zemczak, a 03.10.1936 r. spadł z rusztowania Józef Wawak. Wcześniej – w październiku 1928 r. zginął przy załadunku stalowych konstrukcji Bartłomiej Słowiak.

[11] Władze odrodzonego Państwa ustanowiły przymusowy zarząd państwowy dóbr arcyks. Karola Stefana Habsburga jako członka rodziny panującej w pokonanej Austrii. Wobec lojalnej postawy żywieckich Habsburgów i swoistym okupieniu się przez nich wielkimi darowiznami na rzecz Polskiej Akademii Umiejętności, zarząd ten zniesiono w 1924 r.

[12] Według innych danych - 226 gospodarstw o łącznej powierzchni 380 ha.

[13] Most w Tresnej został wysadzony 03.09.1939 r. przez wycofujące się polskie oddziały wojskowe, zaś mosty na potokach – 04.02.1945 r. przez wycofujących się hitlerowców.

[14] K. Wiśniewski „Intensywność zamulania zbiorników wodnych w Polsce” [w:] Materiały Naukowe Politechniki Krakowskiej” z. 16, Kraków 1970.

 

Mapa

Galeria

Świt z Chrobacz...

Ostatnie na forum

LastPhpBB3. Table phpbb_config not found!

Wszelkie prawa zastrzeżone © Międzybrodzie Bialskie