Międzybrodzie Bialskie

Historia Międzybrodzia Bialskiego

 

Nazwa i pochodzenie miejscowości Międzybrodzie Bialskie

Pochodzenie nazwy wsi Międzybrodzie, słynny wójt żywiecki A. Komoniecki tłumaczy w nastepujący sposób: "... Międzybrodzie, iż między tę wieś wiele razy przez Sołę brodzić trzeba...", a ponieważ brody były niebezpieczne, nabrały złej sławy, to i nazwa przyjęła się szybko. Być może, autor mapy Galicji zaznaczając w tym samym miejscu trzy jednakowe wsie, chciał dać do zrozu­mienia, że miejscowość ta zlokalizowana jest po obu stronach rzeki Soły „pomiędzy brodami”. Potwierdzeniem takiego wyjaśnienia jest odnotowane zdarzenie w "Dziejopisie Żywie­ckim” A. Komonieckiego, „ który pisze: "...Jakub Frydrychowski na Międzybrodziu w drugim brodzie, jadąc na koniu, w rzece Sole utonął…”. Wynika z tego, że wtamtych czasach brody te miały swoją numerację dla jednoznacznego zlokalizowania. Można, więc śmiało przyjąć, że nazwa wsi Międzybrodzie ma związek z jej fizjograficznym charakte­rem, który zdominował nazwisko, np. pierwszego osadnika, co ma już wyraźny związek w wielu nazwach przysiółków znajdujących się w obrębie tej wsi.

W ciągu dziejów poszczególne części wsi przyjmowały różne nazwy, uzależnione od dworów, które znajdowały się w Lipniku i Kobiernicach. Ta część wsi, która położona jest nad potokiem Ponikiewki oraz na zboczu Nowego Światu, na wschodnim zboczu Czupla przyjęła nazwę Międzybrodzia Lipnickiego. Pozo­stała część wsi, która zajmuje południowe stoki Hrobaczej Łąki, dolinę Żarnówki Dużej oraz dolinę Żarnówki Małej i południowe zbocze Zasolnicy przyjęła nazwę Międzybrodzia Kobiernickiego. Nazwę Międzybrodzia Żywieckiego przyjęła ta część, która leży po prawej stronie rzeki Soły i zajmuje południo­we zbocze Żaru.

Nazwa Międzybrodzia Bialskiego datuje się od 1924 roku, tj. od chwili połączenia dwóch wsi Międzybrodzia Lipnickiego z Międzybrodziem Kobiernickim. Czynnikiem, który do tego połączenia doprowadził była budowa zapory na rzece Sole i wywłaszczenie ludności zamieszkałej na terenie przezna­czonym w przyszłości (1936 rok) pod zalew sztucznego zbiornika wodnego, nazwanego dziś Jeziorem Międzybrodzkim. W 1924 roku cała wieś składała się z 46 przysiółków.

 

Historia wsi do 1918 roku

Pierwsze wzmianki o Międzybrodziu pochodzą z XIV wieku, co wynika z zapisów w "Dziejopisie Żywieckim” A. Komonieckiego. Żywiecczyzna, a z nią również Międzybrodzie było częścią Księstwa Oświęcimskiego, jednakże po zakupieniu jej przez króla Kazimierza Jagiellończyka w XV wieku, stała się odrębnym państwem, nadanym pierwotnie rodzinie Komorowskich. W XVII przeszła ona na krótko w ręce królewskiej rodziny Wazów, po czym została zakupiona przez Wielkopol­skich. Międzybrodzie było wsią kameralną, powstałą z dawnej królewszczyzny polskiej. W związku z tym nie zaznało prawie żadnych ciężarów pańszczyzny. W trakcie tak zwanych dni pań­szczyźnianych, co roku, opłacano czynsz imienny w formie pieniężnej. Mikołaj Komorowski wprowadził w 1638 roku system "Najmu pańszczyzny", który polegał na zmuszaniu chłopów, aby za niewykonane prace pańszczyźniane płacili czynsz. Sytuacja taka dawała mieszkańcom ułatwienia w zakładaniu nowych osad. Mogli oni prowadzić hodowlę owiec, bydła ro­gatego, trzody chlewnej i uzyskiwania w ten sposób zysków z oko­licznych rozległych pastwisk. Przy tak pomyślnych stosunkach, ludność tutejsza doznawała względnego dobrobytu. Góry roiły się od stad owiec, a w dolinach powstawało coraz więcej przysiółków. Miejscowa ludność zajmowała się tkactwem i przędzeniem wełny. Część wyrobów sprzedawała kupcom, którzy wywozili te wyroby do Orawy Węgierskiej. O zamożności tutejszej ludności świadczy jej szczodrość. Np. w 1659 roku Adam Nowak ofiarował dla kościoła Niepoka­lanego Poczęcia N.M.P, w Żywcu srebrny kielich pozłacany. W 1628 roku dla księdza proboszcza kościoła Niepokalanego Poczęcia N.M.P. w Żywcu ze wsi Międzybrodzia pobierano dziesięcinę.

Z opisu zawartego w “Dziejopisie Żywieckim” można wywnioskować, że Międzybrodzie nie zostało splądrowane przez Szwedów w 1656 roku. Znane są przykłady patriotycznej postawy tutejszych chłopów z tego okresu. Kiedy król szwedzki Karol Gustaw zmierzał do Żywca - jak pisze A. Komoniecki – "mieszczanie żywieccy wraz z poddanymi na szańce wychodzili, między innymi i w Międzybrodziu".

Dr. Erwin Hanslik odnotowuje w swoich opracowaniach, iż od początku XVII wieku Międzybrodzie miało już ścisłe powiązania z Białą, Lipnikiem, Straconką. Na tle tych powiązań i uzależnień od dworu lipnickiego, rodziły się różne problemy i konflikty.

Od początku XVII wieku rozwija się zbójnictwo. Poddani Międzybrodzia, Straconki, Lipnika buntują się. Nie chcą wypasać bydła dworskiego. Poddani skarżą się na dzierżawcę Joh. Wisemberga. W związku z tym, na polecenie króla z dnia 30 lipca 1646 roku została powołana komisja, która miała rozstrzygać spór. Interesów Międzybrodzian bronili: Tomasz Majdak, Jakub Bański. Dzierżawca zarzucał nie wypełnianie obowiązków przez poddanych. W aktach – wg. E. Hanslika – znajdują się nazwiska rebeliantów, którzy napadają na spichlerze ze zbożem. Niejaki Wojciech Pysz, Międzybrodzianin, złapany na kradzieży zboża i za bunt ukarany został na 50 razów. Z powyższego wynika, że ciężar kryzysu najazdu szwedzkiego miał również swoje odbicie na tym terenie. Na barki poddanej ludności przenoszone były dolegliwości wojennych zniszczeń, a sprawiedliwości tutejsza ludność szukała w sąsiadach królewskich.
W wieku XVIII Międzybrodzie zamieszkiwało około 1000 mieszkańców, którzy w tym czasie zajmowali się tkactwem i hodowlą. Jednak rozwój produkcji tkackiej, lepiej zorganizowanej w Białej i Bielsku, spowodował upadek tej dziedziny w Międzybrodziu. Nastąpiło zubożenie ludności, która zaczynała najemnie zatrudniać się w tych miastach. Dodatkowo, dorabiała sobie sprzedając produkty nabiałowe takie jak sery, masło śmietanę uzyskiwane z dobrze rozwiniętej hodowli bydła.
W 1772 roku cała Żywiecczyzna wraz z Międzybrodziem została zagarnięta przez Austrię. Austriackie panowanie przyniosło liczne zmiany w stosunkach społecznych i gospodarczych. Od 1809 roku, Austria poważnie zaangażowała się w wojny napoleońskie. Ujemny wpływ tego konfliktu odbił się również na tutejszej ludności. Młodzież wyłapywano do wojska, a w domach pozostali tylko starsi. W okresie tym Międzybrodzie liczyło już 2000 mieszkańców.
Pod koniec lat trzydziestych XIX wieku, Żywiecczyznę kupił arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg, pochodzący z bocznej linii rodziny cesarskiej. W Międzybrodziu nigdy nie było żadnego dworu. Dekretem cesarza Franciszka I z dnia 27 października 1808r. /Nr 9406// została erygowana parafia dla tutejszych mieszkańców. Z braku dostatecznych funduszy, wybudowano tylko tymczasową kaplicę. W skład parafii weszły dwie wsie, Międzybrodzie Lipnickie i Międzybrodzie Kobiernickie.
W 1827 roku proboszczem został ks. Jan Fitak, który swoim staraniem dał pierwsze początki szkole. W 1830 roku wynajął dom pod Nr 51 od Sebastiana Kublina, blisko kościoła. Wyposażył szkołę w stół, tablicę, kupował biedniejszym dzieciom książki. Uczył sam. Pomagał mu w tym miejscowy organista, którego ks. Fitak z własnych funduszy opłacał.
W okresie zimowym do szkoły przychodziło od 40-50 uczniów. Tak powstała w Międzybrodziu Lipnickim regularna szkoła wiejska, pierwsza na całym pogórzu karpackim.

Za swoją działalność ks. Jan Fitak otrzymał listy pochwalne od: urzędu dekanatu Oświęcimskiego w dniu 23 czerwca 1834 roku /Nr 84 dokumentu/; od Komisarza Lipnickiego list z dnia 20 lipca 1836 roku; od Konsystorza Lipnickiego list 13 września 1836 roku, po raz drugi w dniu 14 października 1841 roku, po raz drugi w dniu 14 listopada 1850 roku; od Władzy Szkolnej Krajowej we Lwowie 27 marca 1852 roku i wreszcie od Prezydium Biskupiego Tarnowa z dnia 27 grudnia 1832 roku /L.3772/. Kiedy w latach 1830/31 panowała epidemia cholery, staraniem tutejszej ludności postawiono nad Sołą kordon wojskowy, który przeciął wszelką komunikacje na trasie Kęty – Żywiec. Dzięki tej przezorności, w Międzybrodziu, nie odnotowano zachorowań na tę straszną chorobę. Dzięki inicjatywie ks. Jana Fitaka w 1845 roku zostało założone Towarzystwo Wstrzemięźliwości od alkoholu. Zaprzestano po domach produkcji spirytusu. Nawet w karczmie okresowo zaniechano sprzedaży wódki, a w jej miejsce sprzedawano piwo.

Zniesienie pańszczyzny w 1848 roku spowodowało dalsze zmiany w stosunkach społeczno-ekonomicznych na terenie tutejszej wsi. W 1890 roku powstaje czytelnia. Około 200 książek dostarczyło Towarzystwo Oświaty Ludowej w Krakowie. W tym samym roku, z powodu słabego urodzaju, zapanował powszechny niedobór żywności. Pomoc głodującym udziela arcyksiążę Albrecht.

 

Mapa

Galeria

Panorama Góry Ż...

Ostatnie na forum

LastPhpBB3. Table phpbb_config not found!

Wszelkie prawa zastrzeżone © Międzybrodzie Bialskie