Międzybrodzie Bialskie

Mapy

111

Mapa Międzybrodzia Bialskiego sporządzona odręcznie w 1931 r. przez Tadeusza Kłosińskiego – ówczesnego nauczyciela, a w latach 1933-1935 - kierownika Szkoły Podstawowej w Międzybrodziu Bialskim (oryginał do dziś jest przechowywany w tutejszej szkole). Jest wyjątkowa pod wieloma względami:

  1. ma nietypową skalę 1: 13890 (1 cm na mapie = 138,9 0 m w terenie), co prawdopodobnie wynika z wykorzystania – jako bazy – dawniejszej mapy sporządzonej w oparciu o system metryczny Cesarstwa Austro-Węgier (być może w oparciu o mapy katastralne z 1848 r.);
  2. jako jedyna w sposób niemal pełny ujmuje rozmieszczenie i nazwy przysiółków według stanu sprzed powstania Jeziora Międzybrodzkiego;
  3. obrazuje zarówno bieg Soły, jej dopływów i przebieg dróg przed uruchomieniem zapory, jak i linię brzegową projektowanego (wówczas) Jeziora Międzybrodzkiego; widać np. most, który łączył części wsi położone po przeciwnych stronach koryta Soły (pomiędzy leżącym na lewym brzegu przysiółkiem Pod Górą a położonym na prawym brzegu rzeki przysiółkiem Skarcz – w wymowie miejscowej: Skorc);
  4. jest bardzo dokładna – uwzględnia rozmieszczenie poszczególnych gospodarstw;
  5. jest bardzo rzetelna, jako sporządzona przez osobę zamieszkałą w Międzybrodziu i dobrze znającą wieś oraz jej okolice; oddaje dosyć wiernie ówczesne nazewnictwo przysiółków, szczytów i części potoków.
  6. Na odwrocie znajdują się trzy identyczne okrągłe pieczęcie wskazujące na charakter urzędowy tej mapy (mimo odręcznego wykonania).

Tekst: Grzegorz Maślanko

 

222

Szczegółowa mapa Beskidów Zachodnich dla turystyki letniej i zimowej w skali 1:150 000 została wydana przez Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Księgarń Kolejowych RUCH ok. 1933-34 roku. Wprawdzie nie jest datowana, ale czas jej wydania można określić na podstawie uwidocznionej sieci schronisk: zaznaczono otwarte w 1932 r. schronisko Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (PTT) na Leskowcu i uruchomiony w 1933 r. Dworzec Beskidzki PTT w Zwardoniu, a nie widać jeszcze na powstałego w 1934 roku schroniska PTT na Wielkiej Raczy. Naniesiono też nowopowstały odcinek drogi wojewódzkiej Kęty - Żywiec, prowadzący przez Międzybrodzie Bialskie od budowanej wówczas zapory (opisanej jako zakład wodno-elektryczny) na Sole powyżej Porąbki do wzniesionego w 1934 r. mostu łukowego w Tresnej.

Tekst: Grzegorz Maślanko

 


 

222

Mapa topograficzna Królestwa Galicji i Lodomerii (Originalaufnahme des Königreiches Galizien und Lodomerien) w skali 1:28 800; tzw. mapa Miega; rękopiśmienna mapa sporządzona w latach 1779-1783 do celów wojskowych pod kierunkiem austriackiego pułkownika Friedricha von Mieg. Do dziś nie została wydana drukiem - trzy egzemplarze (oryginał, czystorys i kopia) są przechowywane w wiedeńskim Kriegsarchiv (Archiwum Wojennym). Biblioteka Narodowa w Warszawie dysponuje czarno-białymi mikrofilmami mapy. Widoczny fragment jednego z 413 wielkoformatowych arkuszy przedstawia m.in. przełom Soły przez Beskid Mały, a w nim leżące trzy Międzybrodzia. Mapa nie jest zbyt precyzyjna – Międzybrodzie Żywieckie nie leży w dolinie Ispenicy, za to zarówno Międzybrodzie Kobiernickie, jak i Lipnickie, są zaznaczone przy Ponikiewce. Brak w ogóle nazw potoków i gór – np. część Beskidu Małego, położona na zachód od Soły, określona jest jako „Unersteigbar Vorgebirge” (Niedostępne Przedgórze). Oznaczono natomiast lokalizację młynów na potokach (stylizowane koło wodne: kółko z sześcioma wypustkami, symbolizującymi łopatki koła), a także w miarę dokładnie oddano przebieg dróg (widać, jak droga Kęty – Żywiec pokonuje kolejne brody na Sole). Mimo schematyczności przedstawienia rzeźby terenu należy odnotować, że była to wówczas najbardziej precyzyjna mapa tego terenu.

Tekst: Grzegorz Maślanko

222

Übersichtsblatt der Spezialkarte der Österreichisch-Ungarischen Monarchie(arkusz przeglądowy mapy szczegółowej Monarchii Austro-Węgierskiej) w skali 1:75 000 , oznaczony jako 6 XX (4062) Bielitz und Biala (Bielsko i Biała), jest jednym z 752 arkuszy wojskowej mapy, opracowanej w latach 1869 – 1887 i obejmującej cały obszar monarchii habsburskiej. Wydana przez cesarsko-królewski Wojskowy Instytut Geograficzny w Wiedniu mapa była wielokrotnie wznawiana do 1919 r., a potem jeszcze długo służyła kartografom państw powstałych na jego gruzach – w tym Polski. Dość wcześnie stała się dostępna do celów cywilnych i była wykorzystywana m.in. przez turystów, do czasu pojawienia się w latach 30-tych XX w. nowszych map Wojskowego Instytutu Geograficznego w skali 1:100 000. Była stosowana jako podkład pod różne inne mapy – np. pod wydawaną przez Beskidenverein w Bielsku w latach 20-tych XX w. turystyczną mapę Beskidów Zachodnich. Trzeba przyznać, że swoją szczegółowością i bogactwem treści „biła na głowę” większość dostępnych publicznie map tego terenu, aż do lat 70-tych XX w., kiedy pojawiły się turystyczne mapy w tej samej skali – zaznaczono np. kapliczki i krzyże przydrożne, poszczególne gospodarstwa, drogi, a nawet ścieżki. Utrwala obraz Międzybrodzia i okolic, aktualny aż do lat 30-tych XX w. Przy całej swej dokładności kartograficznej, w sferze nazewnictwa mapa wprowadziła duże zamieszanie, trwające do obecnego czasu. Przykładem może być spór o pisownię nazwy pobliskiego szczytu Hrobaczej Łąki (przez „H”, czy przez „Ch”). Austriaccy czy węgierscy kartografowie swoiście zapisywali usłyszane od mieszkańców czy zniekształcone przez obcą administrację określenia osad, gór, lasów czy potoków, co najlepiej widać po pokutującym do niedawna na wielu mapach określeniu międzybrodzkiego przysiółka Czulaki (Czulaw !), czy nazwie „domowej góry” międzybrodzian – Żaru (Zjar).

Tekst: Grzegorz Maślanko

 

222Fragment mapy z XVII w. Stanisława Porębskiego przedstawiająca Księstwo Oświecimskie z zaznaczonym Międzybrodziem

Mapa

Galeria

Na szczycie Gór...

Ostatnie na forum

LastPhpBB3. Table phpbb_config not found!

Wszelkie prawa zastrzeżone © Międzybrodzie Bialskie